Beqir SINA – New York City
Në zgjedhjet e 3 nëntorit 2026, disa kandidatë me origjinë shqiptare u përfshinë në fletët e votimit në nivele të ndryshme të politikës amerikane: nga Kongresi federal deri te asambletë shtetërore dhe bordet legjislative të qarqeve.
Rezultati ishte i qartë dhe la shumë për të dëshiruar: vetëm pak prej tyre fituan, ndërsa shumica humbën. Megjithatë, prania e tyre dëshmoi një rritje të dukshme të angazhimit politik të diasporës shqiptare.
Joe Hoxha, republikani i lindur në Tiranë, ishte një nga fituesit kryesorë të natës zgjedhore.
Ai siguroi mandatin e tretë në Dhomën e Përfaqësuesve të Connecticut-it, në Distriktin 78, me një diferencë të ngushtë prej vetëm 164 votash (50,91% kundrejt 49,09%).
Në një natë kur demokratët shënuan fitore të gjera në shumicën e shteteve, mbijetesa e tij politike dëshmon për një punë të qëndrueshme në terren dhe për njohjen që ka fituar mes votuesve lokalë.
Hoxha nuk u mbështet vetëm te origjina etnike. Ai ndërtoi lidhje me zgjedhësit e distriktit dhe arriti të ruante mandatin në një legjislaturë ku shqiptarët përbëjnë një pakicë shumë të vogël. Kjo e bën atë një shembull të rrallë të vazhdimësisë politike.
Në Westchester të Nju Jorkut, dy emra të tjerë shqiptarë ruajtën ose fituan mandate.
Vedat Gashi, demokrat, u rizgjodh në Distriktin 4 të Bordit të Legjislatorëve të Qarkut Westchester, me rreth 63% të votave. Ai ka ndërtuar prej vitesh një profil të qëndrueshëm politik në nivel lokal, duke u përqendruar në çështjet praktike të qarkut.
Emiljana Ulaj, demokrate, fitoi bindshëm në Distriktin 9 të të njëjtit bord, me rreth 75% të votave. Fitorja e saj tregon se, kur një kandidat shqiptar hyn në një distrikt ku komuniteti është i organizuar dhe partia që përfaqëson ka mbështetje të fortë, rezultati mund të jetë krejt tjetër.
Këta tre emra përfaqësojnë suksesin e kufizuar, por real, të kandidatëve shqiptarë në këto zgjedhje.
Lista e humbjeve, ndërkohë, është më e gjatë dhe më e rëndë.
Diamant Hysenaj, republikan i lindur në Kosovë, sfidoi Alexandria Ocasio-Cortez në Distriktin 14 të Kongresit amerikan, që përfshin pjesë të Bronx-it dhe Queens-it.
Ai mori rreth 21,5% të votave, ndërsa Ocasio-Cortez fitoi me 78,7%.
Gara ishte e pabarabartë që në fillim. Distrikti është një bastion i demokratëve progresivë, ku përfaqësuesja në detyrë ka një bazë të fortë elektorale dhe mbështetje të konsiderueshme financiare.
Hysenaj ngriti zërin e komunitetit kosovar, por nuk arriti të tërhiqte mjaftueshëm votues të pavarur dhe as të depërtonte përtej bazës së tij etnike. Mungesa e një infrastrukture profesionale të fushatës e bëri humbjen një rezultat të pritshëm.
Peter Lumaj, republikan i lindur në Shqipëri, kandidoi për postin e Sekretarit të Shtetit të Connecticut-it dhe humbi qartë përballë demokrates në detyrë, Stephanie Thomas, me rreth 37% kundrejt 63% të votave.
Rasti i tij mbetet ndër më problematikët.
Kandidatura e tij e mëparshme për vendin e Joseph Lieberman-it ishte vlerësuar si e papërgatitur dhe kishte dëmtuar imazhin e komunitetit. Edhe këtë herë, sipas kritikave, ai hyri në garë pa një konsultim të gjerë, pa një bazë të konsoliduar organizative dhe pa transparencë të mjaftueshme financiare.
Kur një kandidat vetëshpallet pa mbështetje reale dhe më pas kërkon para e vota nga komuniteti, rezultati rrezikon të jetë i njëjtë: humbje dhe zhgënjim.
Shpëtim Qorraj, demokrat me origjinë nga Kosova, kandidoi për Asamblenë e Nju Jorkut në Distriktin 64 të Staten Island-it dhe mori rreth 39% të votave përballë republikanit në detyrë, Michael Tannousis.
Alma Sarelli, republikane me origjinë nga Shkodra, kandidoi për Senatin e Connecticut-it në Distriktin 26 dhe humbi me rreth 35% të votave përballë demokrates Samantha Nestor.
Edlira Sako, demokrate nga Lushnja, kandidoi për Senatin e Michigan-it në Distriktin 24 dhe mori rreth 37% të votave në një distrikt me prirje republikane.
Këto tri kandidatura dëshmojnë vullnet për pjesëmarrje politike, por njëkohësisht nxjerrin në pah dobësitë organizative të fushatave.
Në distrikte ku shqiptarët nuk përbëjnë një masë kritike votuese, fitorja kërkon aleanca të forta me komunitete të tjera, organizim profesional dhe një strategji elektorale që shkon përtej përkatësisë etnike. Këta faktorë, në këto gara, nuk rezultuan të mjaftueshëm.
Problemi më i thellë mbetet ai i parave dhe i transparencës financiare.
Disa fushata u mbështetën në donacionet e komunitetit, pasi kandidatët shqiptarë shpesh e nisin garën me burime të kufizuara financiare dhe kërkojnë ndihmë nga bashkatdhetarët.
Por pas humbjes lind një pyetje që nuk duhet të mbetet pa përgjigje: ku shkuan paratë e dhuruara?
Në disa raste, mungojnë sqarimet publike për shpenzimet, raportimi i kuptueshëm për donatorët dhe madje edhe një mesazh falënderimi për ata që kontribuuan.
Kjo mungesë komunikimi dhe transparence rrezikon të gërryejë besimin e një komuniteti që është lodhur nga fushata të përsëritura, të shoqëruara me shumë premtime dhe pak rezultate.
Një praktikë e tillë nuk dëmton vetëm kandidatin që humbet, por edhe ata që mund të kenë potencial real në të ardhmen. Shumë pjesëtarë të komunitetit mund të hezitojnë të japin sërish mbështetje financiare, dhe ky hezitim është i kuptueshëm.
Komuniteti shqiptar në SHBA nuk ka më nevojë për ekspozim të ekzagjeruar në media të dobëta të diasporës, ku intervistat e fryra e paraqesin ndonjë kandidat pothuajse si të “piketuar” për Shtëpinë e Bardhë.
Shqiptarët e Amerikës janë sot një komunitet i integruar, i shkolluar dhe me përvojë gjithnjë e më të madhe politike.
Emra si Hysenaj, Qorraj, Sako dhe Sarelli hynë për herë të parë në gara serioze dhe të vështira. Ata meritojnë inkurajim për guximin dhe angazhimin e tyre, por jo mbështetje të verbër.
Vedat Gashi dhe Emiljana Ulaj forcuan pozitat e tyre në Westchester, ndërsa Joe Hoxha mbetet një zë shqiptar në legjislaturën e Connecticut-it.
Megjithatë, asnjë kandidat shqiptar nuk arriti të fitonte një mandat të ri në Kongresin federal apo në postet e larta shtetërore të synuara në këto gara.
Humbjet e Lumajt, Sarellit dhe Sakos tregojnë se kandidatët shqiptarë ende përballen me vështirësi për të siguruar mbështetje të gjerë përtej komunitetit të tyre.
Ndarja politike midis republikanëve dhe demokratëve e bën më të vështirë krijimin e një ndikimi të përbashkët të diasporës. Në vend që të ndërtojnë një bashkëpunim më të gjerë për çështje me interes të përbashkët, shqiptarët shpesh shpërndahen sipas përkatësive partiake, duke e zbehur peshën e tyre kolektive.
Me rreth 750 mijë shqiptarë në SHBA, të përqendruar veçanërisht në Nju Jork dhe në shtetet përreth, potenciali ekziston. Por potenciali demografik nuk shndërrohet automatikisht në përfaqësim politik.
Komunitetet greke dhe italiane e ndërtuan ndikimin e tyre politik përmes organizimit, disiplinës, aleancave të qëndrueshme dhe përgatitjes së kandidatëve, të cilët kalonin nëpër procese të brendshme vlerësimi përpara se të hynin në gara të rëndësishme.
Shqiptarët ende po e mësojnë këtë mësim, shpesh duke e pësuar në çdo cikël zgjedhor, ku entuziazmi i madh përfundon me atë shprehjen e njohur: “Shumë zhurmë për hiçgjë.”
Kandidaturat e ardhshme duhet të kalojnë tre filtra të rëndësishëm përpara shpalljes së tyre: konsultim të vërtetë me komunitetin, jo thjesht kërkesa për para pasi kandidatura është bërë publike; vlerësim realist të distriktit dhe të mundësive elektorale; si dhe transparencë të plotë financiare, nga mbledhja e fondeve deri te shpenzimi i tyre.
Pa këto kushte, çdo fushatë e re rrezikon të përsërisë të njëjtin cikël: entuziazëm të shkurtër, humbje elektorale dhe dëmtim të besueshmërisë së komunitetit.
Në këto zgjedhje, në përgjithësi, komuniteti shqiptar fitoi përvojë, por nuk arriti të siguronte përfaqësim të ri në nivelet më të larta të politikës amerikane.
Pjesëmarrja e disa kandidatëve me origjinë shqiptare është shenjë e rritjes së ambicieve politike të diasporës. Por rezultatet tregojnë se rruga nga shpallja e kandidaturës deri te fitorja mbetet e gjatë dhe kërkon shumë më tepër sesa emër, origjinë dhe mbështetje emocionale.
Diaspora shqiptare ka filluar të luajë gjithnjë e më shumë në fushën e politikës amerikane, por ende nuk ka arritur të sigurojë vendin dhe peshën që synon në skenën politike të Shteteve të Bashkuara.