Në hapësirën kulturore të Malit të Zi dhe Sanxhakut po vazhdontë shkaktojë debat një nga projektet filmike më të komentuara tëviteve të fundit – filmi “Obraz” (“The Tower of Strength”), irealizuar sipas motiveve të tregimit “Nur Doka” të shkrimtaritmalazez Zuvdija Hodžić. Ajo që fillimisht u paraqit si një dramë artistike mbi nderin, luftën dhe identitetin, shumë shpejt u shndërrua në një debat tëgjerë publik për mënyrën se si historia, kujtesa kolektive dheidentitetet etnike interpretohen në ekranin filmik. Sipas reagimeve të shumta nga qarqe intelektuale boshnjake nëSanxhak, problemi kryesor nuk qëndron te tregimi origjinal“Nur Doka”, por te mënyra se si ai është transformuar nëversionin filmik “Obraz” (“Fytyra”), me regji të Nikola Vukčević. Në tregimin origjinal të Hodžić nuk ekziston personazhi “Abidi nga Novi Pazari”. Megjithatë, në film shfaqet një personazhmysliman-boshnjak nga Novi Pazari, i paraqitur si kriminellufte. Pikërisht kjo ndërhyrje ka shkaktuar reagime të forta, sepse shumë intelektualë dhe organizata boshnjake e konsiderojnë këtë si një shtrembërim të qëllimshëm të realitetithistorik dhe një stigmatizim të boshnjakëve të Sanxhakut. Portali Osvrt.me publikoi analiza dhe reagime të shumta lidhurme këtë çështje, ndërsa Bošnjačka kulturna zajednica ( Bashkësia kulturore boshnjake) kërkoi reagim institucional dheshqyrtim të përmbajtjes së filmit. Edhe akademiku i njohur boshnjak Šerbo Rastoder reagoipublikisht, duke paralajmëruar se “dikush është luajtur tepër” me temat historike dhe identitare të Sanxhakut. Kjo polemikë hap një pyetje shumë më të madhe: deri ku ka tëdrejtë arti të ndryshojë historinë? Në Ballkan, ku kujtesa historike vazhdon të jetë e ndjeshme dheshpeshherë e politizuar, çdo ndryshim i identiteteve etnike apo roleve historike në filma dhe seriale nuk shihet vetëm si çështjeartistike, por edhe si mesazh politik. Pikërisht për këtë arsye reagimet ndaj filmit “Obraz” nuk janëvetëm reagime emocionale. Ato lidhen me frikën se përmes artitdhe kinematografisë mund të ndërtohen narrativa të rejahistorike, të cilat me kalimin e kohës mund të pranohen si “e vërtetë”. Sanxhaku mbetet një hapësirë ku kujtesa e Luftës së DytëBotërore është ende e hapur. Në këtë rajon vazhdojnë debatetpër çetnikët, partizanët, rolin e myslimanëve, shqiptarëve dheboshnjakëve, si dhe për mënyrën se si janë paraqitur këtokomunitete në historiografinë zyrtare të ish-Jugosllavisë. Prandaj filmi “Obraz” nuk është parë vetëm si një vepërartistike. Për shumë qytetarë të Sanxhakut ai është perceptuar sinjë ndërhyrje në identitetin dhe kujtesën kolektive të rajonit. Në fund mbetet pyetja:A është “Obraz” një interpretim artistik i lirë, apo një përpjekjepër të ndryshuar perceptimin historik mbi Sanxhakun dheboshnjakët? Kjo është një çështje që sigurisht do të vazhdojë të debatohetedhe për një kohë të gjatë në hapësirën kulturore dhe akademiketë Ballkanit. / Ismet Azizi/ dardanaiapress.net
Lexo më shumë
