Nail Draga, Identiteti pa mbrojtje institucionale, Fiorentia, Shkodër, 2025 Ka libra që lexohen për informacion, ka të tjerë që lexohen për arsye të tjera. Por ka edhe libra që, përtej faqeve të tyre, synojnë të hapin një debat shoqëror. “Identiteti pa mbrojtje institucionale” i Prof. Dr. Nail Dragës i përket kësaj kategorie. Z. Draga është studiues i çështjeve etnogjeografike, demografike dhe kulturore të shqiptarëve në Mal të Zi, ndërsa veprimtaria e tij lidhet prej dekadash me analizëne pozitës së shqiptarëve dhe zhvillimeve shoqërore nëkëtë hapësirë Xheladin Zeneli Si intelektual i formuar në kryqëzimin mes shkencës dheangazhimit publik, ai prej vitesh është një nga zërat mëkonsekuentë të mendimit kritik shqiptar në Ulqin dhe nëMal të Zi. Në veprat e tij të mëparshme – nga “Kulturadhe shoqëria civile” te “Etnia dhe Hapësira” dhe “Debati i munguar” – ai ka ndërtuar gradualisht një projektmendor: emancipimin e shqiptarit nga roli i objektit tëpolitikës në subjekt të saj. Ky libër është vazhdimësi e natyrshëme i atij projekti. Shqetësime të dokumentuara Libri i tij i fundit “Identiteti pa mbrojtje institucionale”nukështë një libër nostalgjik për identitetin. Është një libër i lindur nga një shqetësim i thellë, i dokumentuar dhe i përjetuar: çfarë ndodh me një komb kur i ka simbolet, por nuk i ka institucionet? Çfarë ndodh me shqiptarët nëMal të Zi, dhe më gjerë, kur identiteti i tyre varet ngavullneti i mirë i qeverive, e jo nga garancia e ligjit dhe e institucioneve autonome? Teza qendrore është e thjeshtë dhe për këtë arsyetronditëse: identiteti pa institucione është i pambrojtur. Gjuha që nuk mësohet në shkollë publike, historia qënuk përkujtohet nga shteti, viktima që nuk njihet nga ligji, prona që nuk mbrohet nga pushteti vendor – të gjithajanë forma të një asimilimi të ngadaltë, të heshtur, demokratik në dukje. Autori nuk mjaftohet me denoncimin. Ai bën anatominë e mekanizmit. Na tregon si “Këshillat kombëtarë” shndërrohen në “dekor të qeverisë”. Si integrimi përdoret si alibi për asimilim. Dhe si “mentaliteti i të nënshtruarit” – ajo sëmundje e vjetër…
Lexo më shumë
