Nga Ismet Kurti
Amaneti i Ali Kurtit dhe pengu im
Këto ditë u nda nga jeta i dashuri ynë Ali Kurti, një nga figurat e mirënjohura të Anës së Malit dhe të diasporës. Ali Kurti ishte një atdhetar i zjarrtë dhe ndër aktivistët dhe kontribuesit e shoqatës “Ana e Malit”. Po aq, ai kontribuoi fizikisht dhe materialisht edhe në Qendrën Islamike “shqiptare” në Staten Island. Në mort zakonisht dëgjon të tjerët të flasin për të ndjerin dhe të tregojnë histori të ndryshme.Respekti i madh për të, paqësori i vërtetë, familjari i përkushtuar dhe njeriu me një integritet të lartë. Aliu ka dhënë një kontribut të madh në diasporë dhe ka qenë një humanist i vërtetë.
Si i afërm i familjes, dhe si njeriu që unë e konsideroja si prind të dytë, ai na kishte lënë amanetin që, kur të vdiste, ta mbulonin me Flamurin Kombëtar. Ai e quante këtë amanet, identitet.
Në ditën e faljes, dhimbja ime u dyfishua, pasi nuk e realizova dot amanetin e të ndjerit, dhe kjo do të më ngelet peng deri sa t’i shkoj pranë Aliut. Amaneti është fjala e fundit që një njeri lë pas, dhe ajo fjalë nuk është thjesht kërkesë është peshë zemre. Është si një dorë e fundit që të prek shpatullën edhe pasi ai njeri nuk është më. Si një frymë që të thotë: “Mos më harro. Mbaroje këtë për mua.”
Megjithë përpjekjet e mia, duke iu drejtuar imamit të xhamisë dhe shumë miqve të tjerë, amaneti i tij nuk u realizua dhe kjo më dhemb gjer në shpirt. I ndjeri Ali ishte shumë tolerant dhe respektonte me zemër të gjitha fetë, sepse ishte rritur në një familje bamirëse dhe miqësore, bashkë me familje të besimit katolik. Ai e kaloi fëmijërinë në fshatin Amull, ku shtëpinë e ndanin me familjen katolike Shkreli, me të cilët ruajtën dashuri vëllazërore deri në fund edhe në diasporë. Ai fliste shpesh për kohën kur Kisha Katolike në fshatin Kllezen shënonte fillimin dhe fundin e agjërimit për fqinjët myslimanë që punonin tokat dhe nuk kishin orë për ta matur kohën gjatë Ramazanit.
Ato kumbona duhet të dëgjohen sot më shumë se në çdo kohë më parë, kudo që jetojnë shqiptarët.
Çështja e përdorimit të simboleve fetare në varrimet e shqiptarëve, në vend të Flamurit Kombëtar kuqezi, është një temë që ngjall debate mbi identitetin kombëtar dhe atë fetar. Disa, nën ndikimin e rrymave të ndryshme ose traditave të importuara, zgjedhin flamuj me mbishkrime arabe, duke anashkaluar simbolin kombëtar. Historikisht, shqiptarët – myslimanë, katolikë dhe ortodoksë – kanë nderuar të vdekurit me frymën kuqezi, duke theksuar besën dhe lidhjen me tokën.
Ne jemi rritur me Rilindasit dhe vargjet e Pashko Vasës janë futur thellë në rrënjët e gjakut tonë:
“Çoniu shqiptarë prej gjumit çoniu,
Të gjithë si vllazën n’një besë shtrëngoniu,
E mos shikoni kisha e xhamia,
Feja e shqiptarit asht shqiptaria.”
Në këtë kuptim, kërkesa për t’u varrosur me Flamurin Kombëtar nuk është vetëm simbolikë, por deklaratë identiteti dhe përkatësie. Nga ana tjetër, feja islame e vendos thjeshtësinë dhe barazinë në vdekje mbi çdo simbol. Por kjo nuk do të thotë se një shprehje identitare, e kërkuar nga vetë i ndjeri, duhet të shpërfillet.
Po aq e rëndësishme është edhe gjuha e ritualit. Shpesh lutjet dhe ceremonitë zhvillohen në gjuhë që familjarët nuk i kuptojnë plotësisht. Paramendoni sa sfidë është kjo për një familje shqiptare në diasporë, kur në momentin më të dhimbshëm nuk e dëgjon fjalën e lutjes në gjuhën e zemrës së saj. Nuk ka lutje më të bukur për shpirtin shqiptar se thirrja e thjeshtë: “O Zot, o Perëndi”, e thënë në gjuhën shqipe. Kjo nuk e cenon besimin, përkundrazi e afron më shumë njeriun me të, sepse lutja bëhet e kuptueshme, e ndjerë dhe e përjetuar. Duke respektuar plotësisht ritet islame dhe traditën e thjeshtësisë në varrim, kërkesa jonë nuk ishte për të ndryshuar ritualin, por për të respektuar amanetin dhe gjuhën e zemrës së familjes.
Duhet të jemi të vetëdijshëm se udhëtimi jetë–vdekje–parajsë nuk vjen nga thirrjet e imamit në ditën e vdekjes, por nga mënyra se si njeriu jeton dhe vepron gjatë këtij udhëtimi. Prandaj, respektimi i amanetit dhe identitetit të tij nuk bie ndesh me besimin, por është vazhdim i jetës dhe bindjeve që ai vetë kishte ndërtuar.
Këtë e bën edhe më të papranueshme fakti se nuk bëhej fjalë për një xhami, por për një shtëpi mortore, ku komuniteti paguan një shumë të konsiderueshme për përdorimin e objektit,së bashku me shërbimet fetare. Në këto kushte, është e vështirë të kuptohet pse nuk mund të respektohet një kërkesë e tillë, e cila nuk cenon ritualin fetar. Madje, kjo ngre edhe pikëpyetje nëse kufizime të tilla janë të drejta, apo edhe të lejueshme. Paramendoni sikur të siguroni një sallë për dasmë dhe, në ditën e ceremonisë, t’ju thuhet se muzika nuk lejohet. Një situatë e tillë do të dukej e paarsyeshme, sepse organizatori ka të drejtë të zhvillojë ceremoninë sipas marrëveshjes dhe traditës së tij, duke respektuar rregullat bazë. E njëjta logjikë duhet të vlejë edhe në momentet mortore, ku respekti për të ndjerin dhe amanetin e tij duhet të jenë mbi interpretimet e ngushta. Nëse përgjegjësia bie mbi ata që vendosin dhe imponojnë padrejtësi të tilla, atëherë ne vetëm mund të lusim Zotin që t’i falë, sepse nuk dinë. Sepse në momente të tilla nuk kërkohet përçarje, por mirëkuptim, jo imponim, por respekt për dinjitetin e njeriut dhe vullnetin e tij të fundit.
Në një plan më të thellë, kjo çështje nuk është thjesht për një flamur, por për përplasjen mes identitetit personal, atij kombëtar dhe atij fetar, dhe mbi të gjitha për dinjitetin e fundit të njeriut. Amaneti i të ndjerit është një zë që flet edhe pasi trupi është shuar. Ta shpërfillësh atë është si ta heshtësh atë zë për herë të dytë.
Një zgjidhje e drejtë do të ishte respektimi i riteve fetare, por pa fshirë vullnetin e të ndjerit: të respektohet amaneti i tij, të përdoret Flamuri Kombëtar dhe lutjet të zhvillohen në mënyrë që familja dhe komuniteti t’i kuptojnë. Sepse dinjiteti i të vdekurit qëndron jo vetëm në mënyrën si varroset, por edhe në respektin që i jepet asaj që ai ka qenë.
Për mua, amaneti i tij i papërmbushur mbetet peng. Një barrë emocionale që do të ndihet për vite. Pengu im është i heshtur, më i dhimbshëm. Është ajo që mbetet pezull në zemër, një ëndërr e tij që nuk u arrit. Pengu është si një derë e mbetur gjysmëhapur. E di që nuk mund ta hapësh më, por as nuk mbyllet dot plotësisht.
NY 29 Prill 26