Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11
Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Gusht 2026
Gazeta norvegjeze “Nordlys” ka botuar, të martën e 8 qershorit 1971, në faqen n°11, një reportazh të gazetarit Herbert Schmitt, i cili, përmes agjencisë Associated Press, përcjell asokohe përshtypjet e tij mbi Shqipërinë komuniste, jetën në Tiranë dhe marrëdhënien e regjimit me turistët e huaj. Reportazhi, i shkruar në një periudhë kur Shqipëria ndodhej në një izolim të thellë ndërkombëtar dhe ndiqte një politikë të vendosur pro-kineze, ofron një dëshmi interesante mbi mënyrën se si vendi dhe shoqëria shqiptare perceptoheshin nga një gazetar perëndimor në fillim të viteve 1970. Në qendër të vëmendjes së Schmitt-it janë Tirana, jeta e përditshme, standardi i jetesës, zhvillimet ekonomike e arsimore, prania e fortë e propagandës politike, mbikëqyrja ndaj qytetarëve dhe të huajve, si dhe qëndrimi i autoriteteve shqiptare ndaj turizmit perëndimor. Aurenc Bebja e sjell këtë artikull të rrallë për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.
Koha qëndron e ngrirë në Shqipëri
Nuk dëshiron të huaj pas përvojave të këqija
Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11
Tiranë, (Herbert Schmitt, AP) :
— Shqipëria sapo ka nisur planin e saj të pestë ekonomik pesëvjeçar. Mendimi i parë që i vjen një turisti nga Perëndimi është : Çfarë rezultatesh kanë sjellë katër planet e mëparshme?
Ky vend malor, i ngjeshur midis Greqisë dhe Jugosllavisë, i duket një vizitori perëndimor shumë i prapambetur në shumë fusha. Është sikur koha të ketë ndaluar këtu. Edhe një qytet si Tirana, me 170 000 banorë, duket i paprekur nga koha moderne.
Shqipëria është vendi komunist që, në mënyrë të vazhdueshme, ka mbajtur një linjë pro-kineze, pasi prishja me Bashkimin Sovjetik u bë fakt në vitin 1961.
I fuqishmi i Shqipërisë
Me përjashtim të një grupi të vogël funksionarësh të partisë dhe të shtetit, shqiptarët jetojnë në padije për gjendjen në vendet e tjera. Ata nuk kanë asnjë mundësi ta krahasojnë standardin e tyre të jetesës me atë të kombeve me të cilat do të ishte e natyrshme të krahasoheshin, për shkak se gazetat dhe revistat e huaja janë të ndaluara.
I fuqishmi i vendit, 62-vjeçari Enver Hoxha, qeveris me dorë të hekurt. Kudo ndeshesh me emrin e udhëheqësit të partisë. Përgjatë rrugëve, në disa vende mund të shihen gurë të bardhë të vendosur në mënyrë të tillë që formojnë fjalët «Lav Enver» («Rroftë Enveri»). Emri i tij të shfaqet përpara syve i gdhendur në shpatet e maleve dhe nëpër pankarta.
I vetmi aleat i Hoxhës është Kina komuniste dhe në Tiranë kinezët kanë një ambasadë të madhe dhe mbresëlënëse. Por në rrugët e Tiranës rrallë shihen kinezë me kostume maoiste.
Qytet i madh pa tipare të një qyteti të madh
Rruga kryesore e Tiranës, «Bulevardi Dëshmorët e Kombit», është aq e gjerë saqë, pa vështirësi, mund të zinin vend gjashtë automobila krah për krah. Megjithatë, automjetet shihen rrallë në qytet. Pamjen e rrugëve e dominojnë këmbësorë të veshur me rroba të errëta, qerre me kuaj, si dhe ndonjë automobil ose autobus.
Gjatë shëtitjes përgjatë bulevardit, turisti mund të ndalet i habitur përpara statujës së Stalinit, tre metra të lartë. Ajo i përket periudhës kur marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik ishin në pikën e tyre më të mirë dhe ndoshta është e vetmja statujë e Stalinit që ka mbetur në Evropën Lindore.
Kur u pyet se përse statuja ishte lënë e paprekur, një udhërrëfyes shqiptar u përgjigj me krenari:
— Stalini ishte një burrë i madh. Ne jemi krenarë për këtë monument dhe kemi ndërmend ta ruajmë.
Tirana, pavarësisht parqeve të mirëmbajtura, një kompleksi universitar mbresëlënës dhe rrugëve të pastra, të jep një përshtypje zymtësie dhe mërzie. Vetë shqiptarët janë shumë pak mikpritës ndaj një turisti, të penguar siç janë nga mbikëqyrja e vazhdueshme policore. Kur disa futbollistë gjermanoperëndimorë, të cilët kohët e fundit kishin qenë mysafirë në Tiranë, u përpoqën t’u shpërndanin çokollata dhe portokaj fëmijëve dhe të rriturve që ishin mbledhur jashtë hotelit të tyre, shqiptarët u larguan me shpejtësi.
Tirana gjatë natës nuk është aspak gjallëruese. Trafiku pothuajse nuk ekziston. Vetëm herë pas here mund të dëgjohet një autobus që ndizet diku larg. Ndonjë kalimtar nxiton të kalojë dhe mallrat në vitrinat e dyqaneve janë të pakta. Mund të shohësh një biçikletë të prodhuar në Kinë, me çmim 925 lekë (rreth 540 korona), dhe një karrocë fëmijësh me çmim 400 lekë (rreth 230 korona).
Paga mesatare e një punëtori është 600 lekë.
Përparimet
Kur përfundoi lufta në vitin 1945, 75 për qind e banorëve të Shqipërisë nuk dinin as të lexonin dhe as të shkruanin. Sot, problemi i analfabetizmit thuhet se është pothuajse i zgjidhur, sipas burimeve zyrtare.
Më tej bëhet e ditur se më shumë se 60 për qind e fshatrave shqiptare sot kanë ndriçim elektrik dhe se vendi ka tashmë 10 000 traktorë, krahasuar me vetëm 10 në vitin 1945.
Prodhimi bujqësor ishte rritur me plot 75 për qind nga viti 1965 deri në vitin 1970 dhe, sipas asaj që thuhet, si punëtorët, ashtu edhe fshatarët, kanë sot kushte më të mira jetese se kurrë më parë, pavarësisht bllokadës ekonomike nga ana e Bashkimit Sovjetik.
— Si në kulturë, në shkencë, ashtu edhe në ekonomi, ne po marshojmë përpara, deklaroi udhërrëfyesi ynë shqiptar.
Këshilla të mira për turistët
Kur u pyet përse Shqipëria, me plazhet e saj të bukura përgjatë Adriatikut, nuk e hapte vendin për turistët perëndimorë, udhërrëfyesi u përgjigj se kishin pasur përvoja të këqija me disa turistë «të këqij».
— Ata vijnë këtu, fotografojnë gra të moshuara të veshura keq dhe pastaj kthehen në shtëpi e shkruajnë keq për ne. Mund të jetojmë edhe pa këtë lloj turistësh. Megjithatë, delegacionet e vogla janë gjithmonë të mirëpritura.
Dhe njerëzit që kanë ndërmend të vizitojnë Shqipërinë duhet ta kenë parasysh këtë. Dy ose tre persona së bashku janë, në të vërtetë, më mirë se një turist i vetëm në këtë vend.
Turisti duhet të kujtojë gjithashtu se nuk duhet t’i japë kurrë bakshish një kamerieri ndërsa udhërrëfyesi është duke parë. Në këtë vend, të gjithë vëzhgojnë njëri-tjetrin; prej kësaj burojnë dyshimi dhe rezervimi.
Nëse turisti del për shëtitje nëpër rrugë në mbrëmje, duhet të bëjë kujdes nga ushtarakët e armatosur, të cilët janë vendosur, ndër të tjera, përpara ndërtesave qeveritare. Nëse rojet i bien bilbilit ose i bëjnë shenjë me automatik, kjo do të thotë se turisti në fjalë duhet të largohet menjëherë.
Dajti është emri i hotelit më të mirë në Tiranë. Nëse turisti dëshiron të hajë diçka vërtet të mirë, duhet të shkojë atje dhe të kërkojë «viç me qepë». Kjo pjatë është një delikatesë e vërtetë.
Dhe nëse dëshiron të arrijë të marrë një buzëqeshje nga një shqiptar, është mirë t’i thotë se ekipi kombëtar shqiptar i futbollit është i një niveli të lartë. Një lajkatim i tillë nuk mund të mos i pëlqejë as shqiptarit.