Foto: Sarajet e Ali Pashë Gucisë, që sot nuk egzistojnë as si germadhë
Historia e Ali Pashë Gucisë dhe lidhja e tij me Gucinë është përjetuar ndër breza, por fatkeqësisht ka qenë objekt i tjetërsimit, asimilimit dhe përpjekjeve për zhdukjen e çdo gjurme që lidhet me këtë figurë të rëndësishme historike tëPlavë Gucisë dhe kauzes sonë kombëtare.
Ali Pashë Gucia, i ardhur nga Malësia e Mbishkodrës me 13 vëllezër dhe kushërinj nga Gruemira, u vendos në Guci pas largimit nga gjakmarrja dhe përplasjet me zaptitë dhe nizaminë e Shkodrës. Ndër familjet e ardhura ishte edhe ajo e Ali Begut.
Në atë kohë, Gucia ishte një qendër tregtare e rëndësishme me mbi 300 mejhane dhe dyqane. Fillimisht, ai dhe të afërmit e tij u vendosën në beglaqe, por më pas prijësi i Gucisë i pranoi dhe u caktoi vendbanim pranë lumit, në hyrje të Kolines. Alia prej tyre, i arsimuar, u bë pjesë e parisë së Gucisë, dhe me pas Aliu u dërgua për shkollim në Sarajevë. Pas kthimit, ai mori titullin e begut dhe më vonë atë të pashait, duke udhëhequr qytezën e Gucisë, ku iu ndërtuan edhe sarajet.
Ali Pashë Gucia luajti një rol të rëndësishëm në Luftën e Nokshiqit dhe në shumë konferenca, duke përfaqësuar Plavën dhe Gucinë bashkë me Jakup Ferrin në themelimin e Lidhjes së Prizrenit. Në qendër të Gucisë ai ndërtoi një xhami që mbante emrin e tij, por gjatë djegies së pazarit të vjetër dhe të qendrës së Gucisë, edhe ajo u shkatërrua dhe nuk u rindërtua më. Në vend të saj dhe mbi varreza u ndërtua Qendra e re Islame e Gucisë.
Sarajet e Ali Pashës ndodheshin menjëherë pas urës mbi lumin Vruja, e njohur si “Ura e Sarajit”. Me ardhjen e regjimit jugosllav, themelet e sarajeve u shkatërruan në përpjekjen për të fshirë çdo gjurmë të Ali Pashë Gucisë. Kjo politikë vazhdoi me përkushtim edhe gjatë Jugosllavisë komuniste, duke u ndihmuar nga komunistët boshnjakë, të cilët më pas i tjetërsuan pronat dhe tani pretendojnë se Ali Pasha është i tyre.
Sot, flitet kinse për ndërtimin e një kulle në Krojet e Vuthajve me emrin e Ali Pashë Gucisë, ndërsa themelet pranë Urës së Sarajit janë zhdukur plotësisht, duke u riemërtuar si “Ura e Vrujes”. Po ashtu, Kërshi i Kalasë, i njohur historikisht si “Kërshi i Sarajit”, ka pësuar tjetërsim dhe po paraqitet me një emërtim të ri si Kërshi i Çekajve.
E kaluara e kësaj treve është zhdukur dhe çrrënjosur qëllimisht. Megjithatë, ekziston material i mjaftueshëm për të shkruar një libër të tërë mbi historinë e vërtetë të Ali Pashë Gucisë dhe trashëgimisë së tij. Është detyrë e jona ta ruajmë dhe ta dokumentojmë këtë të kaluar, për të mos lejuar që historia të rishkruhet sipas interesave të atyre që duan ta mohojnë të vërtetën.
Plava e Gucia Sot