Historia nuk mund të fshihet me lapsin e pushteteve. Rreth vitit 1918, treva e Plavës dhe Gucisë ishte shumicë shqiptare absolute. Burimet osmane dhe raportet konsullore austro-hungareze e përshkruajnë këtë krahinë si një vend me shqiptarë myslimanë në shumicë dërrmuese, të pranishëm në çdo fshat, ndërsa elementet sllave ishin pakicë, kryesisht në disa lagje urbane.
Pas aneksimit nga Mali i Zi në vitin 1913, dhjetëra dhe qindra familje sllave u vendosën në këtë trevë për të ndryshuar përbërjen etnike. Megjithatë, shqiptarët mbetën shumicë. Edhe pse regjistrimi i vitit 1921, i bërë nën Mbretërinë SKS, tentoi ta minimizonte praninë e shqiptarëve, faktet flasin ndryshe: nga rreth 20–22 mijë banorë të Plavës dhe Gucisë, 12–15 mijë ishin shqiptarë, pra mbi 60% e popullsisë.
Kjo është e vërteta historike që shpesh është fshehur, shtrembëruar e keqpërdorur. Shqiptarët e Plavës dhe Gucisë nuk ishin pakicë e harruar – ata ishin shumicë në tokat e tyre dhe mbetën nën diskriminim dhe asimilim të dhunshëm nga pushtetet e njëpasnjëshme.
Kushdo që sot mundohet të relativizojë ose të mohojë praninë shqiptare në këtë trevë, duhet ta dijë se historia ka dëshmi të pakundërshtueshme. Regjistrimet e manipuluara nuk e fshijnë dot të vërtetën: shqiptarët ishin dhe mbetën shumicë në Plavë–Guci, edhe pse okupimi dhe presioni kanë ndryshuar fatkeqësisht strukturën demografike të sotme.
Burimi: ChatGPT (bazuar në regjistrimin e vitit 1921 dhe burime osmane, austro-hungareze dhe historiografike).