Gjekë Gjonaj
Nuk kishim teknologji, por kishim një besim të madh te shkolla
Çdo fillim shtatori më kthen pas në fëmijërinë time, në Rudinë të Trieshit. Shkolla jonë ishte e thjeshtë, e vendosur në një shtëpi private. Bankat ishin prej druri, dërrasa e zezë dhe shkumësi ishin mjetet kryesore të mësimit. Kishim pak mjete, por kishim shumë dëshirë për të mësuar. Nuk kishim kompjuterë, internet apo teknologji, as informacionin e pakufishëm që kemi sot. Çantat tona shpesh ishin të punuara prej leshi nga nënat dhe gjyshet. Librat kalonin nga një brez tek tjetri. E dinim se shkolla ishte çerdhja e dijes. E dinim se mësuesi ishte prindi i dytë. Dhe e dinim se përparimi kërkonte punë.
Mësuesin tim të parë e kujtoj të veshur bukur, pedant, të buzëqeshur, të afërt me nxënësit dhe njëkohësisht kërkues. Ai gëzonte autoritet sepse autoriteti i tij nuk vinte nga pozita, por nga personaliteti, dija dhe mënyra se si sillej me ne. Kur hynte në klasë, ngriheshim në këmbë.
Sot mund të duket si një gjest i vogël. Për ne ishte pjesë e edukimit. Na mësonte se dija respektohet, se mësuesi nderohetdhe se shkolla nuk është thjesht vendi ku merr një dëftesë, por vendi ku fillon të formosh veten.
Edhe oborri ishte shkollë
Oborri ishte i vogël, por për ne ishte një botë e tërë. Në pushimin e gjatë vraponim në livadhin pranë shkollës. Luanim me topin e vogël, lojëra popullore. Dikush bisedonte me shokët.Dikush luante. Dikush tjetër, i mbështetur pranë murit, përsëriste mësimin për orën e ardhshme.
Sot e kuptoj se ai oborr ishte një klasë pa dërrasë të zezë. Aty mësonim bashkëjetesën. Mësonim të fitonim dhe të humbnim.Mësonim të ziheshim dhe të pajtoheshim. Mësonim të ndanim një copë bukë me shokun. Mësonim, pa e ditur, se njeriu nuk jeton vetëm për veten.
Ndryshimi i sistemit solli mundësi, por edhe probleme të reja
Me ndryshimin e sistemit shoqëror ndryshoi edhe arsimi.Pritshmëria pas shembjes së komunizmit ishte e qartë: më shumë profesionalizëm, më shumë liri, më shumë mundësi, më shumë meritë dhe më shumë drejtësi. Në shumë drejtime është përparuar. Por tranzicioni nuk i zgjidhi automatikisht problemet e vjetra dhe, në disa raste, krijoi edhe probleme të reja.
Sot nuk mund të mjaftohemi me pyetjen nëse shkollat kanë ndërtesa më të mira, kompjuterë apo mjete moderne.Pyetja më e rëndësishme është: A kemi ndërtuar një sistem ku më i afti ka shansin më të madh për të avancuar? Kjo është pyetja që duhet ta bëjmë pa frikë.
Konkursi që duhet të zgjedhë më të mirin
Kur flasim për një konkurs për mësues, apo drejtor shkolle , nuk flasim vetëm për punësimin apo zgjidhjen (emërimin) e një personi. Flasim për dikë që nesër do të qëndrojë përballë fëmijëve tanë. Prandaj kriteret duhet të jenë të qarta. Diploma është e rëndësishme, por nuk mjafton. Duhet të vlerësohen njohuritë profesionale, përgatitja pedagogjike, aftësia komunikuese, metodologjia e mësimdhënies , aftësia për ta bërë nxënësin të dëshirojë të mësojë dhe përvoja në drejtimin e institucionit shkollor. Mësuesi apo drejtori nuk duhet të zgjidhen sepse “e njohin dikë”. As sepse “kanë mbështetje”. As sepse “janë të afërtë me dikë”. Ata duhet të zgjidhen sepse janë më të përgatitur për detyrën. Kaq.
Kur ndikimi personal bëhet më i fortë se merita
Herë pas here në shoqëri, pra edhe në arsim, shfaqen shqetësime për ndikime politike, familjare apo personale në punësime. Këto shqetësime nuk duhet të shndërrohen në akuza kolektive.
Ka shumë mësues dhe drejtues të ndershëm dhe profesionistë që punojnë me përkushtim dhe sakrificë. Por pikërisht për t’i mbrojtur ata, sistemi duhet të jetë transparent.Sepse kur një konkurs është i paqartë, dyshimi nuk dëmton vetëm kandidatin që nuk është përzgjedhur. Dëmton edhe kandidatin që është përzgjedhur me meritë, komisionin, shkollën, institucionin. Dhe, në fund, dëmton besimin e qytetarëve.
Një proces i drejtë kërkon komisione që japin besim. Në to duhet të jenë profesionistë të fushës dhe, kur është e mundur, edhe persona me një shkallë të mjaftueshme pavarësie nga ndikimet e mundshme .
Pa drejtësi në konkurs, nuk ka besim në arsim
Sot shkolla ka ndryshuar shumë. Teknologjia ka sjellë mundësi të reja dhe mjetet moderne mund ta bëjnë mësimin më të lehtë e më tërheqës. Por një gjë nuk duhet të ndryshojë: cilësia e mësuesit dhe drejtësia në përzgjedhjen e tij.
Pikërisht këtu lind një shqetësim i rëndësishëm. Konkursi për një vend pune në arsim duhet të jetë një garë e ndershme, ku vendosin përgatitja, profesionalizmi dhe përvoja. Komisionet duhet të jenë të paanshme, kriteret të qarta dhe procesi transparent. Çdo konflikt interesi duhet të shmanget, ndërsa kandidatët duhet të kenë mundësi të njihen me pikët dhe të ushtrojnë të drejtën e ankesës.
Nuk është e drejtë që një i ri, i përgatitur dhe me rezultate të mira, të humbasë besimin te sistemi sepse mendon se lidhjet personale, familjare apo politike mund të kenë më shumë peshë se merita. Këto shqetësime nuk duhet të përgjithësohen, por pikërisht për këtë arsye procedurat duhet të jenë sa më transparente.
“Miku ” nuk mund të jetë sistemi
Një shoqëri demokratike nuk mund t’i detyrojë të rinjtë të kërkojnë mbështetje politike për të gjetur punë Ndoshta një nga dëmet më të mëdha që mund t’i bëhet një të riu të arsimuar është t’i krijohet bindja se diploma nuk mjafton. Se duhet të njohësh dikë, se duhet të kesh një mbështetës, se duhet të jesh pjesë e një grupi, se duhet të telefonosh dikë përpara se të aplikosh.
Nëse kjo bindje zë rrënjë te një brez i ri, atëherë problemi nuk është më vetëm një konkurs. Problemi bëhet shoqëror. Një i ri që beson se aftësia e tij nuk vlerësohet, në një moment fillon të kërkojë një vend ku aftësia mund të vlerësohet. Dhe shumë prej tyre e kërkojnë atë vend jashtë vendit.
Nuk mjafton t’u themi të rinjve “Mësoni!”
Shoqëria u thotë të rinjve: mësoni, studioni, merrni diploma, përgatituni. Por pas kësaj duhet t’u japë një përgjigje tjetër: Çfarë do të ndodhë pasi të jeni përgatitur?
Nëse përgjigjja është se gjithçka varet nga lidhjet, atëherë kemi një problem të madh. Sepse shteti investon në arsimimin e të rinjve dhe më pas rrezikon t’i humbasë ata kur nuk u krijon mundësi të barabarta. Një i ri që largohet nuk merr me vete vetëm valixhen. Merr me vete dijen, profesionin,energjinë,ëndrrën. Dhe, ndonjëherë, edhe zhgënjimin.
Nëse duam që të rinjtë të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu, duhet t’u japim një arsye për të besuar se puna dhe dija shpërblehen.Përndryshe, largimi bëhet zgjedhja më e lehtë.
Meritokracia duhet të jetë slogan
Ajo duhet të shihet në çdo konkurs, çdo emërim dhe çdo vendim. Meritokracia nuk matet me fjalimet e zyrtarëve. Ajo matet në momentin kur dy kandidatë vendosen përballë njëri-tjetrit dhe fiton ai që është më i aftë. Matet kur një komision refuzon ndikimin e një pushtetari, kur një kandidat që nuk ka asnjë lidhje politike fiton sepse është më i përgatitur, kur një mësues i mirë avancon sepse ka rezultat, kur një mësues që ka nevojë për përmirësim merr mbështetjen e nevojshme dhe vlerësohet profesionalisht. Nëse këto ndodhin, atëherë meritokracia ekziston. Nëse jo, ajo mbetet vetëm një fjalë.
Shkolla nuk mund të jetë vendi ku politika fiton mbi dijen
Arsimi duhet të jetë një nga hapësirat më të mbrojtura nga ndikimet partiake. Sepse një politikë mund të ndryshojë një qeveri. Një vendim politik mund të ndryshojë një drejtor. Pasojat e një mësuesi të zgjedhur keq mund të zgjasin vite.
Fëmija nuk duhet të paguajë çmimin e një sistemi të padrejtë punësimi. Nxënësi nuk duhet të jetë viktimë e konfliktit të interesave të të rriturve. Prindi duhet të ketë besim se fëmija i tij po mësohet nga profesionisti më i mirë që mund të zgjidhet për atë vend. Kjo është përgjegjësi institucionale.
Mësuesi i mirë është investimi më i madh
Nuk duhet të themi vetëm: “Eh, çfarë mësuesish kishim dikur!”Nostalgjia është e bukur, por nuk mjafton. Nëse kujtimet e fëmijërisë na bëjnë vetëm të mallëngjehemi, ato mbeten kujtime.Nëse na bëjnë të pyesim se cilat vlera duhet të ruajmë, atëherë ato bëhen mësim.
Brezi im nuk kishte teknologjinë e sotme. Por kishte diçka që duhet ta ruajmë: bindjen se mësuesi ka përgjegjësi të madhe dhe se dija nuk është dekor, por themel.
Sot mund t’i japim fëmijës tabletin më të mirë. Mund t’i ndërtojmë klasën më moderne. Mund t’i vendosim tabelën më të avancuar. Por nëse përballë tij nuk kemi një mësues të përgatitur, të motivuar dhe të zgjedhur me meritë, teknologjia nuk mund ta zëvendësojë njeriun.
Ankthi i ditarit dhe gëzimi i një “të lumtë”
Nuk mund ta harroj atë ankth të vogël kur mësuesi hapte ditarin.Gishti i tij kalonte ngadalë mbi emrat tanë dhe secili prej neshpriste me një lloj frike se ku do të ndalej. Nëse nuk e kishim mësuar mirë mësimin, shpresonim që radha të mos binte mbi ne.Por kur përgjigjeshim mirë, një “të lumtë” i mësuesit ishte një shpërblim që shpesh na dukej më i madh se vetë nota.
Ajo fjalë e thjeshtë na jepte kurajë.Na bënte të ndiheshim të vlerësuar. Na nxiste të përpiqeshim edhe më shumë !” Ishte një vlerësim i vogël në dukje, por për ne kishte shumë rëndësi. Kjo fjalë e gëzuar na shoqëronte deri në shtëpi. Mësuesi dinte të vlerësonte jo vetëm përgjigjen, por edhe përpjekjen. Shkolla nuk ishte vetëm vendi ku mësonim shkrim e lexim; ishte vendi ku mësonim disiplinën, përgjegjësinë dhe respektin.
Sot, kur e kujtoj atë kohë, kuptoj se një mësues nuk formon vetëm me tekstet shkollore. Ai formon edhe me fjalën, me shembullin dhe me mënyrën se si e trajton nxënësin.
Shkolla ku ndërtohen mundësitë, jo privilegjet
Sot kemi mundësinë të ndërtojmë diçka më të mirë se të dyja.Një shkollë moderne në mjete, por tradicionale në respektin për dijen. Një shkollë bashkëkohore në metodologji, por e palëkundur në përgjegjësi. Një shkollë që e përdor teknologjinë, por nuk harron njeriun. Një shkollë ku mësuesi zgjidhet për meritën e tij dhe jo për lidhjet që ka. Një shkollë ku i riu mund të besojë se puna e tij ka vlerë. Një shkollë ku fëmija i një zyrtari dhe fëmija i një familjeje të zakonshme kanë të njëjtën mundësi për të ecur përpara. Sepse në fund të fundit, kjo është ajo që duhet të jetë shkolla: vendi ku nuk trashëgohen privilegjet, por ndërtohen mundësitë. Ky është ndoshta mësimi më i madh që mund të marrim nga ajo klasë e vogël në Rudinë.
Përfundim
Shkolla moderne nuk ka nevojë vetëm për kompjuterë, tabela elektronike dhe programe të reja. Ajo ka nevojë mbi të gjitha për mësues të mirë, drejtësi, përgjegjësi dhe meritokraci. Nuk duhet të kthehemi te banka e drurit e shkollës së dikurshme në Rudinë, por duhet të ruajmë atë që ishte më e vlefshme: respektin për mësuesin, dashurinë për dijen dhe bindjen se njeriu duhet të vlerësohet për atë që di dhe për atë që punon. Kur merita humb, humb besimi te shkolla dhe tek e ardhmja.