Masakra e Srebrenicës nuk është cilësuar si gjenocid nga opinione apo interpretime politike, por nga drejtësia ndërkombëtare pas proceseve të gjata dhe të detajuara gjyqësore.
Ky përfundim u arrit fillimisht nga International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), një tribunal i themeluar nga Kombet e Bashkuara për të hetuar krimet e luftës në ish-Jugosllavi. Në vitin 2001, pas shqyrtimit të mijëra provave, dëshmive të të mbijetuarve dhe analizave të ekspertëve, kjo gjykatë vendosi se krimet e kryera në Srebrenicë përbëjnë gjenocid.
Ky konstatim juridik u forcua më tej në vitin 2007 nga International Court of Justice (ICJ), gjykata më e lartë e Kombeve të Bashkuara, e cila konfirmoi se në Srebrenicë është kryer gjenocid, duke u mbështetur në standardet më të larta të së drejtës ndërkombëtare.
Vendimi nuk erdhi si rezultat i një akti të vetëm, por si përfundim i një procesi kompleks që përfshinte:
- dokumente zyrtare dhe materiale arkivore
- dëshmi të drejtpërdrejta nga të mbijetuarit dhe dëshmitarët
- analiza të ekspertëve të historisë dhe të drejtës ndërkombëtare
- interpretimin e Konventës për Parandalimin dhe Dënimin e Krimit të Gjenocidit
Pesha historike e këtij vendimi është e jashtëzakonshme. Ai nuk përfaqëson vetëm një klasifikim juridik të një krimi, por një moment kyç në përpjekjen globale për drejtësi, kujtesë dhe përgjegjësi. Për herë të parë në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore, një krim u njoh zyrtarisht si gjenocid nga institucionet ndërkombëtare.
Ky vendim shërben si precedent për të drejtën ndërkombëtare dhe si kujtesë se krimet kundër njerëzimit nuk mbeten pa u gjykuar. Ai gjithashtu vendos një standard të qartë: e vërteta historike nuk ndërtohet mbi narrativë, por mbi prova dhe drejtësi.
Srebrenica mbetet një plagë e thellë, por edhe një dëshmi se drejtësia, sado e vonuar, mund të arrijë. Kujtesa për të kaluarën dhe respekti për viktimat janë themel për një të ardhme më të drejtë.